Kuzeybatı Alaska’da insan etkisinden uzak 200’ü aşkın akarsuyun turuncu renge bürünmesine, küresel sıcaklık artışıyla çözülen donmuş toprak katmanlarının yol açtığı saptandı. Bilimsel çalışma, eriyen permafrost katmanlarının yer altı sularını sülfürlü kayalarla temas ettirerek doğal asit kaya drenajı ve yoğun metal sızıntısı başlattığını ortaya koydu.
Eriyen Katmanlar Ağır Metalleri Açığa Çıkardı
AGU Advances dergisinde paylaşılan araştırmada, Brooks Sıradağları bölgesindeki altı su havzasından 2022-2024 yılları arasında toplanan numuneler incelendi. İncelemeler, oksijen ve suyla birleşen minerallerin sülfürik asit oluşturduğunu; demir, alüminyum, çinko, nikel, kadmiyum ve nadir toprak elementlerini suya taşıdığını gösterdi. Üst havzalarda 8,3 seviyesinde ölçülen ortanca pH değeri, yamaç sızıntılarında 3,2’ye kadar gerilerken, bu sızıntılardaki sülfat ve metal yoğunluğunun ana yataklardan binlerce kat fazla olduğu belirlendi.
Ana akarsu yatakları asit seviyesini nötr düzeyde tutmayı başarsa da metallerin kilometrelerce taşınması engellenemedi. Örneğin 103 kilometrelik Salmon Nehri boyunca yan kolların etkisiyle sülfat miktarı litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel yoğunluğu ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma ulaştı ve akış hattı boyunca korunmaya devam etti.
Sıcak Kış Mevsimi Süreci Hızlandırdı
Agashashok ve Wulik sistemlerindeki uzun vadeli kayıtlar, asıl kırılmanın 2019 ile 2020 senelerinde yaşandığını ve Wulik Nehri’ndeki çinko konsantrasyonunun yüzde 770’e varan oranda arttığını gösterdi. Bu ani yükselişin, 2018-2019 kışındaki yoğun kar örtüsünün zemini yalıtarak derin don çözülmesini hızlandırmasından ve yer altı suyu hareketini artırmasından kaynaklandığı kaydedildi. 2021-2024 döneminde ise Wulik Nehri’ndeki metal seviyelerinde yeniden düşüş saptanırken, mekanizması henüz tam aydınlatılamayan bu evre geçici bir iyileşme süreci olarak nitelendirildi.
